Cờ Shogi là môn thể thao trí tuệ truyền thống của Nhật Bản đầy sức hút. Để thành thạo cờ Shogi, bạn cần nắm vững luật chơi, các quy tắc di chuyển quân đặc biệt và mẹo chiến thuật để đánh bại đối thủ.

Giới thiệu chung và nguồn gốc cờ Shogi

Cờ Shogi là một loại board game chiến thuật trừu tượng dành cho hai người chơi. Đây là thành viên trong gia đình các trò chơi mô phỏng chiến tranh bắt nguồn từ Ấn Độ (Shaturanga).

Shogi được tin là truyền đến Nhật Bản qua con đường tơ lụa, thông qua Trung Quốc hoặc Đông Nam Á vào khoảng thời kỳ Heian (794–1185).

 Một giai thoại thú vị là từ "Shogi" (Tướng kỳ) có nghĩa là trò chơi của các quân cờ bằng ngà voi.

Hiện nay, Shogi là trò chơi trí tuệ phổ biến nhất tại Nhật Bản, phù hợp với mọi lứa tuổi từ trẻ em (giúp rèn luyện tư duy) đến người già (giúp minh mẫn). 

Số lượng người chơi lý tưởng là 02 người.

Điểm khác biệt lớn nhất khiến Shogi tách biệt khỏi các loại cờ khác là luật "thả quân" – được cho là xuất hiện vào thế kỷ 16, mô phỏng việc các võ sĩ Samurai sau khi bắt sống đối phương sẽ thuyết phục họ quay lại phục vụ cho đội quân của mình thay vì tiêu diệt hoàn toàn.

Chuẩn bị trước khi chơi cờ Shogi

Để bắt đầu một ván cờ Shogi, việc chuẩn bị bàn cờ và nắm rõ các quân cờ là bước tối quan trọng.

 Dụng cụ cần thiết

• Bàn cờ: Hình chữ nhật, gồm 81 ô vuông (9 hàng ngang và 9 hàng dọc). Các ô không chia màu đen trắng như cờ vua mà đồng nhất một màu.
• Quân cờ: Một bộ gồm 40 quân cờ (mỗi bên 20 quân). Các quân cờ Shogi có hình nêm (hình ngũ giác), kích thước không quá chênh lệch và quan trọng nhất là không phân biệt bằng màu sắc. Hai bên phân biệt dựa vào hướng mũi nhọn của quân cờ (mũi nhọn hướng về phía đối thủ là quân của mình).
• Komadai (Khay đựng quân): Một chiếc kệ nhỏ đặt bên cạnh bàn cờ để đặt những quân cờ bạn đã ăn được của đối phương (chuẩn bị cho việc thả quân).

Các quân cờ cụ thể (Mỗi bên 20 quân)

• 1 Vua 
• 1 Xe 
• 1 Tượng 
• 2 Tướng Vàng
• 2 Tướng Bạc
• 2 Mã
• 2 Hương xa
• 9 Tốt

Sắp xếp ban đầu

Các quân cờ được sắp xếp trên 3 hàng đầu tiên phía người chơi:

• Hàng 1 (Gần người chơi nhất): Vua nằm ở trung tâm (ô 5). Hai bên Vua lần lượt là Tướng Vàng, Tướng Bạc, Mã, và Hương xa ở hai góc ngoài cùng.
• Hàng 2: Quân Tượng nằm ở ô phía trên quân Mã bên trái. Quân Xe nằm ở ô phía trên quân Mã bên phải.
• Hàng 3: 9 quân Tốt dàn hàng ngang.

Cách chọn người đi trước: Trong Shogi chuyên nghiệp, người ta dùng nghi thức Furigoma (tung quân Tốt). Một người lấy 5 quân Tốt của mình xóc nhẹ và tung lên vải. Nếu số quân Tốt nằm ngửa (chữ "Tốt") nhiều hơn, người đó đi trước. Nếu số quân Tốt nằm sấp (chữ phong cấp) nhiều hơn, người đó đi sau.

Mục tiêu và mẹo chơi cờ Shogi hay

Các khái niệm và thuật ngữ cơ bản

• Nari (Phong cấp): Khi một quân cờ đi vào vùng 3 hàng cuối cùng của đối phương (vùng phong cấp), nó có thể được lật mặt lại để nhận sức mạnh mới.
• Mochi-goma (Quản lý quân đã ăn): Quân cờ bạn ăn được của đối thủ không bị loại bỏ mà trở thành quân của bạn, đặt trên khay dự trữ.
• Uchi (Thả quân): Thay vì di chuyển một quân trên bàn, bạn có thể đặt một quân từ khay dự trữ vào bất kỳ ô trống nào trên bàn cờ.

Mẹo chơi hay cho người mới bắt đầu

Tận dụng quân bị bắt. Khác với cờ Tây, trong Shogi bạn có thể dùng lại quân đối phương sau khi bắt. Sử dụng quân bắt được đúng thời điểm để tạo áp lực hoặc phòng thủ là chiến thuật then chốt.

Đặt quân hợp lý để phòng thủ. Không chỉ tập trung vào tấn công, hãy bố trí quân sao cho bảo vệ vua và các quân quan trọng khác. Một phòng thủ chắc chắn giúp bạn bền vững hơn trong trận đấu.

Quan sát tổng thể bàn cờ. Không chỉ nghĩ về nước đi tiếp theo, mà cần dự đoán phản ứng của đối thủ. Suy nghĩ từ vài bước trước giúp bạn tránh rơi vào bẫy và tạo cơ hội phản công hiệu quả.

Hiểu lối chơi của đối thủ. Nếu nhận biết được chiến thuật quen thuộc của đối thủ, bạn có thể áp dụng chiến lược khắc chế, khiến họ khó triển khai kế hoạch.

Duy trì cân bằng giữa tấn công và phòng thủ. Tấn công mạnh nhưng bỏ trống phòng thủ sẽ khiến bạn dễ thua. Ngược lại, phòng thủ quá cứng nhắc sẽ mất cơ hội chiến thắng.

Quy định về cách di chuyển quân cờ

Mỗi quân cờ có cách đi riêng biệt:

• Vua: Đi 1 ô về mọi hướng.
• Tướng Vàng: Đi 1 ô về mọi hướng trừ 2 ô chéo phía sau.
• Tướng Bạc: Đi 1 ô về phía trước và 4 ô chéo.
• Tượng: Đi chéo không giới hạn khoảng cách (giống cờ vua).
• Xe: Đi ngang, dọc không giới hạn khoảng cách (giống cờ vua).
• Mã: Đi theo hình chữ L nhưng chỉ tiến về phía trước (không thể đi ngang hay lùi). Mã Shogi có thể nhảy qua các quân khác.
• Hương xa: Chỉ đi thẳng về phía trước không giới hạn.
• Tốt: Chỉ đi thẳng 1 ô về phía trước.

Hướng dẫn cách chơi cờ Shogi chi tiết

Bàn cờ và quân cờ

Bàn cờ gồm 9x9 ô vuông, mỗi bên có 9 hàng và 9 cột. Mỗi người chơi có 20 quân, gồm tướng, hậu, tượng, xe, mã, bạc, vàng và tốt. Mỗi quân có cách đi riêng, và có thể thăng cấp khi tiến vào khu vực ba hàng cuối của đối phương.

Cách di chuyển quân cờ

Tướng đi một ô mọi hướng. Vàng đi một ô theo mọi hướng trừ đường chéo xuống. Bạc đi một ô theo đường chéo và thẳng tiến lên. Mã đi chữ L (hai ô tiến, một ô sang) chỉ tiến lên. Tốt đi một ô tiến thẳng. Tượng đi chéo nhiều ô. Xe đi thẳng nhiều ô. Lance đi thẳng nhiều ô về phía trước. Khi quân thăng cấp, một số quân sẽ đi giống vàng.

Thăng cấp

Khi quân tiến vào vùng ba hàng cuối của đối phương, người chơi có thể chọn thăng cấp. Quân thăng cấp sẽ có khả năng đi mạnh hơn, thường đi giống quân vàng.

Bắt quân và thả quân

Khi quân chạm quân đối phương, quân đó bị bắt và chuyển vào kho riêng của bạn. Trong lượt của mình, bạn có thể thả quân bắt được trở lại bàn, nhưng tốt không được thả vào cột đã có tốt chưa thăng cấp và không được thả sao cho tạo chiếu bí trực tiếp. Mỗi quân phải được thả vào ô hợp lệ theo luật di chuyển.

Mục tiêu thắng trận

Người chơi thắng khi chiếu tướng đối phương và đối phương không còn nước nào để tránh chiếu. Trò chơi cũng có thể hòa nếu hai bên đồng ý hoặc xảy ra lặp lại nước đi nhiều lần.

Xem bài liên quan: Cờ Tỷ Phú - Luật chơi, quy tắc và mẹo chiến thắng dễ hiểu

Các quy tắc cờ Shogi đặc biệt và lưu ý quan trọng

Để chơi cờ Shogi đúng cách và không phạm luật "ngầm", bạn cần ghi nhớ các quy tắc sau:

Các luật cấm khi thả quân

• Nifu (Hai Tốt): Bạn không được thả một quân Tốt trên cùng một cột dọc đã có một quân Tốt khác của bạn (chưa phong cấp).
• Uchifuzume (Chiếu bí bằng cách thả Tốt): Bạn không được thả quân Tốt để chiếu bí Vua đối phương ngay lập tức. (Nhưng dùng quân Tốt đã có sẵn trên bàn để chiếu bí thì được).
• Quân cờ không thể di chuyển: Không được thả quân ở vị trí mà nó không còn nước đi hợp lệ (Ví dụ: Thả Tốt hoặc Hương xa ở hàng cuối cùng, thả Mã ở hai hàng cuối cùng).

Luật lặp lại thế cờ

Nếu một trạng thái bàn cờ (vị trí quân, quân trên tay) lặp lại 4 lần, ván cờ sẽ bị hủy và đánh lại từ đầu. Tuy nhiên, nếu một người liên tục chiếu (Perpetual Check) khiến thế cờ lặp lại, người chiếu phải thay đổi nước đi nếu không sẽ bị xử thua.

Khám phá tại đây: Cờ Caro – Luật chơi cơ bản, quy tắc chuẩn và mẹo hay

Tổng hợp những hình ảnh cờ Shogi thực tế

Cờ Shogi là một hành trình rèn luyện tính kiên nhẫn và tầm nhìn sâu rộng. Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn cái nhìn chi tiết nhất để bắt đầu chinh phục bộ môn "cờ tướng Nhật Bản" đầy mê hoặc này.