Nhảy sạp là nét văn hóa đặc sắc, mang đậm hơi thở núi rừng của đồng bào vùng cao Tây Bắc. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn chi tiết luật chơi và bí quyết để có những bước nhảy nhịp nhàng, uyển chuyển nhất.
I. Giới thiệu chung và nguồn gốc của nhảy sạp
Tổng quan về điệu múa sạp
Nhảy sạp (hay còn gọi là múa sạp) là một loại hình nghệ thuật múa dân gian, đồng thời cũng là một trò chơi vận động đòi hỏi sự phối hợp ăn ý giữa người gõ sạp và người nhảy. Nó thuộc thể loại game vận động dân gian kết hợp âm nhạc.
Hiện nay, trò chơi này cực kỳ phổ biến tại các trường học, buổi team building hay các chương trình giao lưu văn hóa. Nhảy múa sạp phù hợp với mọi lứa tuổi miễn là bạn có đôi chân nhanh nhẹn và đôi tai biết bắt nhịp. Số lượng người chơi rất linh hoạt, càng đông càng vui, thường chia thành đội gõ sạp và đội múa.
Nguồn gốc nhảy sạp dân tộc bắt nguồn từ đâu?
Trò chơi này có xuất xứ từ vùng Tây Bắc Việt Nam, gắn liền với đời sống của đồng bào dân tộc Mường, Thái, Khôi Mú. Ban đầu, đây là điệu nhảy sạp mừng chiến thắng (múa đập sạp) của quân dân Điện Biên xưa kia.
II. Chuẩn bị trước khi chơi nhảy sạp
Một buổi nhảy sạp thành công phụ thuộc rất nhiều vào công tác chuẩn bị. Dù dụng cụ chơi khá đơn giản, nhưng việc lựa chọn và sắp xếp cần tuân thủ những quy chuẩn nhất định để đảm bảo an toàn và tạo ra âm thanh hay nhất.
Dụng cụ nhảy sạp cần thiết
"Nguyên liệu" chính của trò chơi này chính là tre hoặc nứa:
- Sạp cái: Cần 2 cây tre to, dài, thẳng và vững chắc (đường kính khoảng 5-6cm, dài khoảng 3-4m). Đây là khung đỡ cho sạp con.
- Sạp con: Cần khoảng 8 đến 10 cây tre nhỏ hơn (đường kính 3-4cm, dài 1,5-2m) để làm thanh gõ. Tre phải già để tiếng kêu đanh và vang, không bị vỡ khi gõ mạnh.
- Phụ kiện khác: Có thể trang trí thêm dây nơ, hoa vải lên đầu các cây sạp để tăng tính thẩm mỹ cho vũ điệu nhảy sạp.
Sắp xếp đội hình và bàn sạp
Việc bố trí không gian chơi nhảy sạp cần tuân thủ quy tắc sau:
- Đặt sạp: Đặt 2 cây sạp cái song song với nhau, cách nhau khoảng 2 mét trên mặt đất phẳng. Sau đó, gác các cây sạp con nằm ngang lên trên hai sạp cái, tạo thành một hàng ngang song song (giống như các thanh tà vẹt của đường ray tàu hỏa). Khoảng cách giữa các cây sạp con khoảng 30-40cm, đủ để người nhảy đặt chân vào.
- Người gõ sạp: Bố trí người ngồi hai bên dãy sạp. Mỗi cặp người sẽ cầm hai đầu của một cặp sạp con.
- Người nhảy: Xếp hàng dọc ở đầu dàn sạp, chờ hiệu lệnh để vào nhảy.
>>> Tìm hiểu thêm: Cách tổ chức trò chơi nhảy bao bố vui nhộn, dễ áp dụng
III. Mục tiêu và luật chơi cốt lõi của nhảy sạp
Mục tiêu chiến thắng
Trong các cuộc thi, người thắng cuộc là người (hoặc đội) hoàn thành bài nhảy mà không bị kẹp chân, không đạp lên sạp, động tác múa đẹp và đúng nhịp điệu. Nếu chơi vui vẻ, mục tiêu đơn giản là cùng nhau đi hết chiều dài của dàn sạp và cười thật sảng khoái.
Các thuật ngữ cơ bản
- Dập (Chập): Hai tay cầm hai thanh sạp con gõ vào nhau.
- Xòe (Mở): Hai tay đưa hai thanh sạp con gõ xuống thanh sạp cái, tạo ra khoảng trống ở giữa để người nhảy đặt chân vào.
- Vào cầu: Hành động người nhảy bắt đầu bước vào dàn sạp.
Luật chơi nhảy sạp cơ bản
- Nhịp gõ: Những người ngồi gõ sạp phải thống nhất một tiết tấu chung. Nhịp phổ biến nhất là "1-2-3" (Chập - Chập - Xòe) hoặc nhịp 4/4 nhanh hơn. Tiếng gõ phải đều, dứt khoát.
- Quy định người nhảy: Người nhảy phải bước chân vào khoảng trống khi sạp "Xòe" và rút chân ra (hoặc nhảy sang ô khác) trước khi sạp "Dập".
- Thứ tự: Người chơi lần lượt nhảy qua các thanh sạp, ai bị kẹp chân hoặc làm rối đội hình sẽ phải ra ngoài (hoặc bị phạt tùy quy định nhóm).
IV. Hướng dẫn cách chơi nhảy sạp chi tiết
Để một buổi nhảy sạp diễn ra suôn sẻ, quy trình cần được thực hiện tuần tự từ chậm đến nhanh, từ đơn giản đến phức tạp.
Bắt đầu ván chơi (Giai đoạn Khai cuộc)
Trước khi nhạc nổi lên, người quản trò (hoặc người chỉ huy) cần ra hiệu lệnh để đội gõ sạp thử nhịp.
- Đội gõ sạp bắt đầu gõ những nhịp đơn giản để làm nóng cổ tay và thống nhất tốc độ. Âm thanh "Cạch - Cạch - Cạch - Tùng" (tiếng tre va vào nhau và va vào sạp cái) cần phải giòn giã, dứt khoát.
- Đội nhảy đứng xếp hàng ở đầu dàn sạp, quan sát kỹ nhịp điệu để "bắt nhịp" trong đầu. Người nhảy đầu tiên chuẩn bị tư thế sẵn sàng, hít thở sâu để lấy sự bình tĩnh.
Diễn biến lượt chơi (Giai đoạn Trung cuộc)
Đây là giai đoạn nhảy sạp sôi động nhất. Khi nhạc nền vang lên, cuộc chơi chính thức bắt đầu.
- Đối với đội gõ sạp (Người điều khiển nhịp):
- Hai người cầm hai đầu một cặp sạp phải nhìn nhau để phối hợp.
- Họ gõ hai thanh tre xuống sạp cái 3 lần (tạo khoảng mở cho người nhảy), sau đó vỗ hai thanh tre vào nhau 1 lần (tạo tiếng đanh và chặn lối đi).
- Động tác phải đều tăm tắp. Nếu một cặp gõ sai nhịp, cả dàn sạp sẽ bị loạn, gây nguy hiểm cho người nhảy. Càng về sau, tốc độ gõ có thể tăng dần để tăng độ khó và sự kịch tính.
- Đối với đội nhảy (Người trình diễn):
- Bước cơ bản: Người nhảy sạp chờ khi sạp mở ra thì bước một chân vào. Nhịp tiếp theo nhảy chân sáo hoặc nhảy lò cò để đưa chân kia vào hoặc nhảy sang ô tiếp theo.
- Nguyên tắc "Vào 1 - Ra 1": Một chân ở trong sạp thì chân kia ở ngoài hoặc ở ô khác. Khi sạp khép lại, chân phải đang ở trên không hoặc đã nhảy sang ô khác.
- Nhảy đôi: Hai người nắm tay nhau hoặc khoác vai nhau cùng nhảy. Yêu cầu sự đồng điệu cực cao vì nếu một người vấp, người kia cũng sẽ bị lỡ nhịp.
- Các động tác múa: Để tăng tính nghệ thuật, người nhảy không chỉ nhìn xuống chân mà còn phải ngẩng cao đầu, tay múa quạt hoặc tung khăn theo điệu nhạc. Các động tác uốn người, xoay vòng khi đang ở giữa dàn sạp là những kỹ thuật nâng cao dành cho người điêu luyện.
Bài múa nhảy sạp rộn ràng trong ngày hội làng
Kết thúc ván chơi (Giai đoạn Tàn cuộc)
Một lượt nhảy sạp kết thúc khi người chơi đi hết chiều dài của dàn sạp và bước ra ngoài an toàn ở phía cuối.
- Nếu người chơi hoàn thành xuất sắc: Mọi người vỗ tay tán thưởng, người chơi quay lại xếp hàng để nhảy lượt tiếp theo hoặc nhường chỗ cho người khác.
- Nếu người chơi bị kẹp chân: Nhạc sẽ dừng lại (hoặc đội gõ sạp dừng lại để người chơi gỡ chân). Người chơi bị phạm quy có thể chịu một hình phạt vui như hát một bài, uống một chén rượu cần hoặc phải ra ngoài thay người khác vào.
- Buổi chơi thường kết thúc trong không khí hân hoan, mọi người cùng nhau chụp ảnh lưu niệm và thưởng thức ẩm thực vùng cao.
V. Các quy tắc đặc biệt và lưu ý khi nhảy sạp
Để cuộc vui trọn vẹn và tránh những tranh cãi hoặc chấn thương nhỏ không đáng có, bạn cần lưu ý những điểm sau.
Mẹo nhảy sạp và quy tắc đặc biệt
- Nguyên tắc "Nước chảy": Người nhảy sau phải bám sát người nhảy trước, không để khoảng trống quá lâu (chết sạp). Nếu người trước bị kẹp chân, người sau nên dừng lại chờ họ gỡ ra rồi mới tiếp tục.
- Mẹo cho người mới: Đừng nhìn chằm chằm vào chân, hãy nhìn vào người gõ sạp hoặc nghe tiếng nhạc. Nhìn chân dễ khiến bạn bị chóng mặt và loạn nhịp.
- Đối với người gõ: Tuyệt đối không được "chơi khăm" bằng cách kẹp mạnh chân người nhảy. Tre rất cứng và có thể gây đau mắt cá chân.
Những lỗi thường gặp khi thực hiện điệu múa nhảy sạp
- Lỗi mất nhịp: Người gõ sạp lơ đễnh, gõ không đều khiến người nhảy không biết đâu mà lần. Đây là lỗi phổ biến nhất phá hỏng cả bài múa.
- Lỗi dẫm sạp: Người nhảy vì sợ kẹp chân nên dẫm hẳn lên thanh tre. Điều này làm thanh tre không nảy lên được, gây khó khăn cho người gõ.
Một số câu hỏi thường gặp
- Hỏi: Không có nhạc có nhảy được không? Đáp: Được, nhưng sẽ mất đi 50% độ hay. Nếu không có loa, cả nhóm có thể vừa gõ vừa hát vang để tạo không khí.
- Hỏi: Mặc trang phục gì khi nhảy sạp? Đáp: Nên mặc trang phục gọn gàng, hoặc váy xòe dân tộc (nhưng không quá dài lê thê để tránh vấp). Giày đế bằng là lựa chọn tốt nhất.
>>> Click để xem ngay: Đi cà kheo trò chơi dân gian giúp rèn luyện thăng bằng
VI. Hình ảnh minh họa khi chơi nhảy sạp
Không khí lễ hội nhảy sạp rộn ràng hiện lên qua hình ảnh những chàng trai cô gái trong trang phục thổ cẩm rực rỡ, uyển chuyển lướt trên dàn sạp tre. Tiếng gõ nhịp phách giòn giã hòa cùng nụ cười rạng rỡ tạo nên bức tranh văn hóa Tây Bắc đầy sức sống và lôi cuốn.
Nhảy sạp không chỉ là một trò chơi, mà là sợi dây kết nối tình cảm và niềm tự hào văn hóa. Hy vọng qua bài viết này, bạn đã tự tin để tham gia nhảy sạp, cùng bạn bè trải nghiệm nét đẹp văn hóa này, rèn luyện sự khéo léo và tận hưởng không khí lễ hội tưng bừng. Đừng quên tham khảo cách chơi của nhiều trò chơi dân gian khác cùng chúng tôi.
